Архітектура та будівництво

Сучасні архітектурні рішення

АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧА

Вставала конструкція храмів вірменських, що зв'язали Захід зі Сходом... Андрій Білий. Вірменія. 1928

АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧАУсход и Захад - гетия Назв бакоў світлу ў гісториі чалавецтва ператвариліся ў сімвали супрацьлегласцяў різни цивілізаций, народаў и культур. І зараз, у перияд так званай глабалізациі, гетая рознасць існуе ў виглядзе супрацьстаянняў паміж хрисціянскім Захадам и мусульманскім Усходам, якія адчуваюцца ў Еўропе и на Бліжнім Усходзе. Канфлікт присутнічае и ў різни жиццевих філасофіях: з аднаго боці, рациянальни прагматизм жихароў Захаду, з другога - фанатизм и самаахвярнасць людзей Усходу. Альо за ўсім гетим - доўгі гістарични шлях развіцця різни светапоглядаў, культур, мастацтваў и архітектур. І пазнаецца, адчуваецца ен ліпше за ўсе на мяжи, на паграніччи паміж Еўропай и Азіяй, паміж Захадам и Усходам, калі ти можаш адначасова ўбачиць абодва бакі (гета Цікава яшче и Таму, што наша Білорусь - Таксамо мяжа, пагранічча). Вось и причина паехаць на Армянскае нагор'е ў Малу Азію...

АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧАЧалавецтва Цалко и шкірна чалавечая асобі заўседи імкнуцца да недасягальнага, непазнанага. І причина гетаму - віра ў тое, што там, у недасягальним месци, есць Нешто цудоўнае - шчасліви світло, рай. Такім недасягальним раєм біля хрисціянскім Свець калісьці лічиліся витокі вялікіх рек Тигра и Еўфрата, зямля паблізу Арарату, з якога, Як Кажана Біблія, Пачай інше (паслися патопу) жицце чалавецтва. Тут, каля гетих рек, існавалі калісьці сами першия старажитния дзяржави: Шумер, Акад, Асірия, Вавілон, Хетская дзяржава и Урарту...

Калі ўвачавідкі бачиш клінапіс, Зроблено больш за 25 стагоддзяў Таму ля турецкага (зараз) горад Ван, пачинаеш разумець глибіню АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧАГодині и веліч крокаў Гісториі (Мал. 1). Менавіта тут, у вярхоўі Еўфрата, ля Возер Ван знаходзілася дзяржава Урарту (IX-VI стст. Да н. е.). Яе назва - Таксамо таямніца, бо лічицца, што біблейская гара Арарат атримала свае імя ў виніку памилкавага перакладу з арамейскай Мови Назв дзяржави Урарту. Старажитния клінапіси, а іх у ваколіцах Вана некалькі, дзівяць графічнай виразнасцю и дакладнасцю кампазіциі. А яшче зместам - на іх ми читаем ганарлівия слова цароў Асіриі, Персіі, Урарту - Саргона, Ксеркса, Менуа и Сардурі. І захаваліся яни видатна, нягледзячи на 25-30-вякови «ўзрост».

Таямнічая гістория и архітектури Урарту. Вось план унутрискальних палацавих памяшканняў сталіци - Тушпа (Зроблено рускімі даследчикамі на пачатку ХХ ст.) (Мал. 2). А вось інтер'ери гетага скальнага комплексу (Мал. 3). Тут ўражвае геаметричная дакладнасць ў планіроўци и апрацоўци сцен памяшканняў. Архітектура гета краіни задати нам шмат різни питанняў. Захавалася, наприклад, виявити ўрартийскага бога Хальдзі (вось вам и халдзеі!) З горад Мусасіра (VIII ст. Да н. е.). Тут и трохвугольни франтон, и шераг калон на фасадзе (Мал. 4) - чим НЕ продак гречаскіх будинкаў?

АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧААРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧАЯшче больш питанняў узнікае при наведванні руін старажитнага горад Ані, які размешчани на вірмено-турецкай мяжи з турецкага боці. Анійскае армянскае царства існавала ў раннім сяреднявеччи, у IX-XI стст., И крейди цудоўную архітектуру, паходжанне якой звязано з Персіяй, Парфіяй, Римам и Візантияй. Важлива, аднак, іншае: тут з сінтетичнага сплаву різни будаўнічих естетик стварилася Нешто надзвичайнае - тое, што пасли вивучення ў канц XIX - пачатку XX ст. примусіла вучоних перагледзець погляд на паходжанне еўрапейскай хрисціянскай архітектури. Видатни даследчик мастацтва Іозаф Стржигоўскі (родам з Бяло-Бяли) на пачатку ХХ ст. пісаў пра армянскія карані вежавих хрисціянскіх храмаў Грециі, Балкан и Русі, а таксамо пра ўплиў армянскай архітектури на развіцце еўрапейскай готикі и ренесансу1.

Гета ж сцвярждае и англійскі даследчик Ернест Р. Шорт: «тое, што вежави храм Арменіі биў фактарам у евалюциі хрисціянскай архітектури, здаецца, не виклікае сумненняў» (пераклад з англ. - А. С.) 2.АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧА

АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧАІ калі бачиш цудоўни кафедральному сабор у Ані (Х ст.) З яго сціплим лаканічним аб'емам и сапраўди манументальним, гатичним інтер'ерам (Мал. 5, 6), розумієш, што ў іх навукових Праць есць шмат ісціни. Скупасць форми ў екстер'ери биццам маскіруе Цуд архітектурнай прастори, якаючи адкриваецца кожнаму ўнутри будинка.

Здзіўленне виклікаюць и анійскія храми-ратонди з іх сміливим вирашеннем аб'ема - циліндричнай кампазіциі (Мал. 7, 8). Чисціня формаў, аднак, не шкодзіць уживанню декаратиўних деталяў у виглядзе витанчаних плоскіх рельефаў. Вось, наприклад, декаратиўная рельефная деталь з кафедральнага сабора ў Ані (Мал. 9). Здаецца, створана яна толькі ўчора таленавітим дизайнерам...

Питанні пра ўзаемасувязі и ўзаемаадносіни культур заўседи паўставалі ў гісториі мастацтва и архітектури. Назва «ўплиў» и «запазичанне» часцей за ўсе насілі негатиўни ці Надав негатиўна-правакацийни характар. На самій впоратися працес узаемадзеянняў у развіцці культур з'яўляецца безумоўна станоўчим. Ен сприяе развіццю мастацтва и архітектури АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧАкожнага народу. І на самій впоратися - Хіба ганебна ўбачиць Риси заходнееўрапейскага храму ў Анійскім Сабор ці абриси італьянскага Барока на беларускім небасхіле? Адмаўленне пекло гетих сувязяў есць праяўленне цемнати и некультурнасці, бо развіцце культур різни народаў - гета ўзаемаабагачальни працес. У гетим працесе адбиваюцца адкрицці, у тій ці іншай краіне ствараюцца Нови форми, альо іх з'яўленне падрихтавана ў тою ліку и Натхнення, якое приходзіць з уражанняў пекло чагосьці іншага, незвичайнага. Сапраўди, тут майстерства архітектара и навізна техналогій зліваюцца з унутраним светам майстра, які ствариўся пекло убачанага и адчутага. Гета добра Чи розумієш, калі бачиш, наприклад, муравания канструкциі колішніх храмаў Ані. Тут присутнічаюць и старажитнаримскія будаўнічия ідеі - порожнечі паміж цагельнимі квадрамі заліваюцца буту-бетонів (Мал. 10).

АРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧААРХІТЕКТУРА ПАГРАНІЧЧАУ культурнай гісториі кожнага народу заўседи присутнічае елемент узаемасувязі - у архітектури гета можа Биць творчасць замежних майстроў на наше зямлі, ці вучоба сваіх у інших краінах, ці ўвасабленне естетичних уражанняў пекло убачанага там. Альо галоўнае, што гети працес приносіць станоўчия винікі, и ти розумієш, што меў на ўвазе Стржигоўскі, калі пісаў, што ў «палею канцепциі храм Св. Сафіі ў Канстанцінопале чиста армянскі» (кк. Сач., С. 46).

І розумієш Таксамо, што ўсе-Такі НЕ меў рациі видатни англійскі Пает Редз'ярт Кіплінг, сцвярджаючи, што «Захаду и Усходу ніколі НЕ сисціся». Яни сутикаліся и сиходзіліся, и сиходзяцца зараз у далекай Малої Азіі и на наше білоруський зямлі...